Osehaugen i Emblemsvågen

Dette er "Os-Nikolay", sonen til Halvor Matiassen (1825-95) i Mattisgarden på Østrem og bror til Mathias Østrem som var den første som dyrka opp til hesteredskap og innførte maskinell drift i bygda og bygde sitt eget kraftverk - det første i Borgund kommune. Medan Mathias tok over farsgarden, måtte Nikolay gifte seg til ein gard. Han var først gift på Blakstad i Sykkylven, men gifte seg oppatt med Hansine Hansdtr. Davenes (1864-1934) som du kan sjå på biletet. I 1888 kjøpte dei Oshaugen i Emblemsvågen og

Dette er truleg Johan Nikolaisen Emblemsvåg (f 1892). Han var broren til Hans og Nikoline. Eg finn han ikkje att i 1910 tellinga.

Dette er truleg Hans Nikolaisen Emblemsvåg (f. 1898) og søstera Nikoline (f 1896) Begge vart født på garden Osehaug bruksnummer 4 i Emblemsvågen. Dei var borna til "Os-Nikolay"

Hans Nikolaisen Emblemsvåg (f. 23.6.1898) var son til "Os-Nikolay" og tok over garden Oshaugen br. nr. 3 og 4 i Emblemsvågen. Hans var ei tid i Amerika før han kom heim att og gifte seg med Anna Petersdtr. (f.28.3.1902) Anna kom frå Ystebøen på Emblem og var søster til Klara og Nikkoline som gifta seg med Petter og Knut Magerholm og flytte til Spjelkavika. Anna døde i barselseng samme år som ho hadde gifta seg i 1929. Barnet overlevde og fekk namnet Anna. Hans drog då attende til Amerika i 10 år til.

Oshaugen 2015. Foto: Svein Ove Østrem

Naustet til Båt-Nils frå innsida Foto: Krogsveen Eigedomsmegling frå salgsprospekt på nett våren 2017

 Om Osehaugen i Emblemsvågen og folket der

i tida frå omlag 1860 til 1960


Osehaugen, bruksnummer 3 og 4 er ikkje av dei eldste gardane i bygda vår. Garden ligg på neset i sørvestre del av innmarka til Emblemsvågen, med grense mot garden Sandvik i aust. Garden er utskild frå Knutgarden som er bruksnummer 1.

Opphaveleg var heile Emblemsvågen kun eit gardsbruk og før det så var dette truleg ein gong del av innmarka til garden Emblem. Ein finn spor av menneske heilt attende til folkevandirngstida og det låg fleire små gravhaugar her så folk har visst å utnytte området i lang tid. Gravhaugane kan setjast i samanheng med gravene på Ystebøen og vitnar om eit godt matgrunnlag i farne tider.

Ein trur at Emblemsvågen vart skild frå hovudbruket, Emblem på slutten av 1500-talet. Deretter vart det to hovudbruk frå 1712 og slik har det vore sidan. I 1836 vart plassebruket Vågen rydda og seinare kom det til fleire plassar utover 1800-talet. Med namna plass og plassebruk meiner eg husmannsplassar og dei var det ein god del av i Emblemsbygda. Husmannsplassane låg hovudsakleg nede ved fjorden og gav rom for livberging gjennom fiske. Andre attåtnæringar kunne vere brenning av kolmiler om ein var så heldig å få rett til dette.

Dei to hovudbruka hadde teigblanding fram til utskiftinga i 1907 og dei hadde 10-15 teigar som har vore samla. Gardshusa var opphaveleg samla i eit klyngetun oppunder hamrane mot grensa til Emblem. Eg er ikkje sikker på om dei nye bruka fekk sette opp husa sine i det samme klyngetunet, men dei vart truleg ikkje sett opp der. Andre har beskrive plassane meir som «små hus nede mot berga» og «innover langs fjorden» så det var truleg slik plassehusa i Emblemsvågen stod før 1907 óg.

Utmarksbeitet i fjellet har Emblemsvågen alltid delt med emblemsgardane og Røssevollen og hadde opprinneleg eit eige beitegjerde som låg vestanfor Vågeplassen nær Emblemskaia. Emblem og Røssevoll har fortsatt sjøveg, naustplassar og opplagstomter i Emblemsvågen, medan Østrem har hatt ei gammal «tømmerløype» som endte i Kriken. Her var det tørt på fjøre sjø, men ein kunne kome seg inn med ein lasta trerøring når det var flo. Merka etter tømmerkjøringa var fortsatt synleg kring 1920.

Emblemsbygda og Emblemsvågen har i tidlegare tider hatt mektige eigarar langvegsfrå. I 1624 var det Jakob Rosenkrantz som eigde begge gardane Andre eigarar har vore borgarmeisteren i Bergen, Astrup-slekta og ein rekke prestar og prostar. Brukarane har så leigd gardane eller plassane og først på slutten av 1800-talet byrja sjølveigarane å dukke opp. Osehaugen har aldri vore ein husmannsplass og brukarane var aldri leiglendingar, men det er ikkje noko stort bruk og heller ikkje det beste utgangspunktet for å fø ein storfamilie med kårfolk attpå.

I 1868 kom voldingen Nils Rasmussen Løset (1840-1910) til bygda saman med kona Nikoline Simonsdotter Kaldvatn (1842-1929) so óg var frå Volda. Han kjøpte seg eit stykke av Knutegarden for 250 speciedalar og rydda seg ein gard. Selgaren var Knut Ingebriktsen Emblemsvåg (1839-1917) og Oline Nilsdotter Blindheim frå Vigra. Knut var son til den forrige eigaren og gifte seg med Oline på Haram, der dei begge hadde vore i tjeneste. Då knut selde til Nils, heldt han att retten til åttringnaustet som han hadde sett opp der og han ville framleis ha retten til å jage kyrne sine langs elvakanten på Osehaugen vår og haust. Stykket vart skyldsett til 18 skilling (bruksnummer 3). Seinare kjøpte han attåt eit stykke til som vart skyldsett til 10 skilling. No var skylda på bruket 28 skilling og garden fekk bruksnummer 4. I 1890 vart skylda revidert til 40 øre og det var med andre ord ingen storgard akkurat. Nils flytte i 1891 lenger austover og rydda bruket «Løvig» eller Løvika. Han var ein kjent båtbyggar som bygde dei fleste båtane i distriktet i og rund bygda. Han hadde tilnamnet «Båt-Nils». Osehaugen overlot Nils til Nikolay Halvorsen.

I bygdeboka vert Nikolay Halvorsen (1858-1926) omtala med etternamnet Blakstad og opplysning om at han var frå Sykkylven. Dette er ikkje heilt korrekt. Han kom rett nok frå Sykkylven då han kjøpte Osehaugen i 1888 og kona, Hansine Hansdotter Davenes (1864-1934) var frå Sykkylven, men Nikolai Halvorsen vart fødd i Mattisgarden på Øtrem. Bruksnummer 1 og det var etter broren hans at garden vart heitande «Mattisgarden». Mattis var den første i bygda som dyrka opp markane for hestereidskap og han bygde dessutan det første kraftverket i Borgund Kommune ved hjelp av svogeren til Nikolai. Nikolay hadde ingen gard å overta, men han fann seg ei jordajente på Blakstad i Sykkylven og gifta seg der. Seinare gifte han seg oppatt med Hansine og flytta attende til Emblem. Med seg på lasset hadde dei med seg eldstesonen Knud på 7 år.

Garden gav på ingen måte mat nok til å brødfø familien som etter kvart voks med ytterlegare 5 born. I 1900-tellinga er det registrert dyrking av korn og potet og han hadde dessutan litt fjørkre og krøter. For å få endane til å møtest måtte han, som så mange andre i bygda, livberge seg på fiske og han dreiv også ein del med tørking av fisk på berga. Tørka fisk gav pengar i lommeboka for den som klarte å få til god kvalitet. Nikolay selde truleg fisken til broren Mathias som hadde bygd seg ei eiga sjøbu på eit berg rett ved Østrems- og Nedregotnausta og det seiest at han dreiv eksport heilt til Spania.

Eldstesonen Knud tok ikkje over farsggarden og det gjorde heller ikkje den nest eldste sonen Johan heller. Det kan bety at garden ikkje var særleg attraktiv og lønsam. Kring 1900 er Knud registrert som fiskar i staden med mellombels bolig i Ålesund og ved tellinga i 1910 er han ikkje registrert i Borgund kommune lenger. Det er ikkje utenkjeleg at Knud og Johan reiste til Amerika. Eg veit i alle fall at bror deira, Hans var ei tid der borte. Mellom 1910 og 1929.

Det var mange sambygdingar som begav seg over Atlanterhavet for å finna seg ekstra arbeid. Nokre var sjømenn som gjekk i land medan andre for over eine og aleine for å arbeide i trelastnæringa i kortare periodar. Det er mogeleg at emblemsbygdarane hjalp kvarandre med å få arbeid der borte. I Steffågarden på Emblem var faren og fleire av søskena til Karl O. Emblem samt fleire av slekta deira i Negarden og Auregarden på arbeidsturar til California. I heimbygda var det lite å ta seg til og det var ikkje mykje å velje i. Når alternativet var arbeidsløyse så vart behovet for å reise frå heimlandet også større. Men det forunderlege var at såpass mange kom attende.

Hans Nikolaisen var ein av gutane som kom heim og han hadde funne seg ei jente på Ystebøen óg. Det er ikkje utenkjeleg at han vart saman med Anna Petersdotter Emblem (1902-1929) før han drog. Kanskje var det behovet for å skaffe pengar slik at dei kunne gifte seg og kjøpe Oshaugen frå faren Nikolai som var årsaka til heile amerikareisa. På denne tida fantes ikkje noko folketrygd og pensjonsordning slik som i dag, så Nikolai trengde pengar til å klare å forsørge seg og kona si resten av livet. På større gardar kunne ein ta kår hos den nye brukaren, og dette var ein del av betalinga. Hans og Anna gifte seg i 1929 og overtok bruket, men lykka vart ikkje varig for Hans. Anna døydde i barselseng alt same året som dei vart gift. Bornet overlevde fødselen og fekk namnet Anna Harriet Emblemsvåg. Faren, Hans drog rett attende til Amerika medan Anna vaks opp hjå besteforeldra på Ystebøen. Så vidt som eg veit så returnerte han omsider til gamlelandet igjen like før andre verdenskrig. Hans skøytte ikkje frå seg bruket før i 1947, så kven det var som dreiv garden frå 1929 veit eg ikkje. Faren døyde i 1926 medan mora levde i fem år til.

I 1947 tok broren Hilmar over bruket og var framleis brukar i 1960. Han var gift med Anne Kristine (f.1913) frå Edøy-> -> -> -> -> -->

Skriv en kommentar: (Klikk her)

123hjemmeside.no
Antall tegn tilbake: 160
OK Sender...

Marit Bjørlo Leithe | Svar 17.10.2018 20.35

Interessant lesing, for meg som prøver å skrive om slekta mi fra Osehaugen. Min bestefar var Johan Ingvald Emblemsvåg. Han dro 11.04.1910 tilCalifornia.

Svein Ove 17.10.2018 22.52

Eg har no litt meir om Osehaugen, som ikkje ligg her enda. Ta gjerne kontakt på sveostrem@hotmail.com

Se alle kommentarer

| Svar

Nyeste kommentarer

10.12 | 22:33

Veldig trivelig lesing, takk! Knut Salvesen Tjugen var onkel til min tipoldefar.

...
17.10 | 22:52

Eg har no litt meir om Osehaugen, som ikkje ligg her enda. Ta gjerne kontakt på sveostrem@hotmail.com

...
17.10 | 20:35

Interessant lesing, for meg som prøver å skrive om slekta mi fra Osehaugen. Min bestefar var Johan Ingvald Emblemsvåg. Han dro 11.04.1910 tilCalifornia.

...
16.09 | 10:53

nr. tre bak frå høgre er Leif Emblem.framme til høgre kan vere Olav emblem

...
Du liker denne siden
Hei!
Prøv å lage din egen hjemmeside som jeg.
Det er enkelt, og du kan prøve det helt gratis.
ANNONSE